Bas Eenhoorn kijkt naar het jaar 2018

 

20171031_Gemeente_Amstelveen_001-“Burgers hebben meer kritiek op hoe politici zich gedragen dan op hoe het bestel werkt. Dus laten we daar op koersen.”

 

 

 

We kijken vooruit naar 2018 met Bas Eenhoorn. Behalve een van de meest ervaren burgemeesters van Nederland ook ambassadeur van Transitium Groep.

Wat komt er als eerste in u op als u aan volgend jaar denkt?

Mijn eerste gedachte is dat het voor veel mensen in het lokale bestuur persoonlijk een spannende tijd wordt. 21 maart is voor velen de mogelijke einddatum van hun mandaat. Ik vind het een goede ontwikkeling dat steeds meer wethouders zich in een vroeg stadium oriënteren op hun toekomst. Je staat zoveel steviger en meer ontspannen in de gesprekken die je voert over je toekomst als je vanuit een positie zoekt. En je wint tijd. Dat vergroot allemaal je kans op een nieuwe baan.

Hoe kijkt u naar de kansen voor nieuwe bestuurders die aantreden?

Ook voor hen wordt het spannend. De eerste periode is voor nieuwe wethouders niet zo feestelijk als ze vooraf denken. Het lokale bestuur kan heel problematisch zijn, je moet er tegen kunnen. Ook kan het College gebaseerd blijken op niet al te sterke politieke afspraken. Juist zo’n eerste jaar gaan er heel wat koppie onder. En als je het overleeft, blijkt die eerste periode heel belangrijk voor de volgende jaren.

En hoe kijken burgemeesters naar gemeenteraadsverkiezingen?

Voor hen zijn die net zo goed spannend. De verhoudingen in de gemeenteraad en in het College kunnen totaal veranderen. Stel dat je opeens een College krijgt waarmee geen klik is. De ene burgemeester kan dat beter opvangen dan de andere. Het gebeurt ook wel dat hij of zij daardoor zelf gaat rondkijken.

Wat is uw boodschap voor al die mensen die een volgende stap willen maken?

Zorg dat je een goede inschatting kunt maken. Zittende burgemeesters bijvoorbeeld die in een andere gemeente solliciteren hebben de neiging te denken dat ze alles al weten. Maar de ene gemeente is de andere niet. Er spelen problemen waar je je in moet verdiepen voordat je een vertrouwenscommissie spreekt. Je moet je openstellen voor kritische vragen. Bij wethouders zien we iets dergelijks. Ik geef altijd als voorbeeld een motoragent die wethouder wordt en als dat voorbij is, denkt: Nu zou ik wel hoofdcommissaris van politie willen worden. Maar zo werkt het niet.
Dus zeg ik tegen iedereen: houd je zelf een spiegel voor of laat je daar bij helpen.

Wat ziet u als belangrijkste uitdaging voor politieke bestuurders?

Zij moeten goed luisteren naar hun adviseurs en besluiten durven nemen. En ze moeten goed kijken naar de maatschappij: Wat speelt daar? Het professionele element bij dat alles is dat je ervoor zorgt dat je altijd weet waar je het over hebt maar niet zelf op de stoel van de ambtenaar gaat zitten.
Dat laatste wordt wel eens vergeten. Neem het voorbeeld van de wethouder die tot in detail in een bestemmingsplan alle zaken nog eens zelf gaat narekenen. Het gevaar is dat de ambtenaar achterover gaat zitten en denkt: de wethouder weet het allemaal zelf wel. De kunst is om aan de ambtenaren de goede vragen te stellen: Dit speelt er in de gemeente, hebben jullie daar wel aan gedacht?

Is de verhouding ambtenaar en politieke sturing cruciaal voor de toekomst?

Ja, politici moeten ambtenaren in positie houden. Neem nou de WODC-affaire waarbij op het ministerie van Justitie onwelgevallige onderzoeksresultaten zijn aangepast. Je kunt mensen niet verbieden ergens mee te komen. Je moet als politiek bestuurder zelf besluiten en durven zeggen: Dit en dit komt er uit het onderzoek maar ik handel anders om die en die reden.
Ik heb als adviseur zelf ook wel meegemaakt dat ik een rapport presenteerde en de opdrachtgever zei: Meneer Eenhoorn, dit komt niet uit. Dan heb je een ingewikkeld gesprek, kan ik u zeggen.
De rolverdeling moet absoluut helder blijven. We hebben net in het SCP-rapport kunnen lezen dat mensen veel meer vertrouwen hebben in ons politieke systeem dan we tot nu toe hebben gehoord. De kritiek is meer op hoe politici zich gedragen dan op hoe het bestel werkt. Dus laten we daar op koersen.

Wat ziet u na veertig jaar in het openbaar bestuur als grootste ontwikkeling waarmee we te maken hebben?

Dat is toch wel alles dat te maken heeft met de digitalisering. Het snelle delen van kennis en dat alles via sociale media loopt. Ik ben er als Nationaal Commissaris Digitale Overheid nauw bij betrokken en vind het een fascinerende ontwikkeling.

De wereld is veel opener, iedereen kan meekijken en meedenken. Bestuurders en ambtenaren schrokken zich wild toen burgers opeens via camera’s konden meekijken bij vergaderingen die tot dan toe besloten waren. Die openheid vraagt een andere instelling. Overheden moeten daar niet alleen in hun voorzieningen maar ook in hun democratisch proces op reageren.

U ziet de digitalisering vooral als een positieve ontwikkeling?

We zien nu vooral veel mogelijkheden: Laten we big data gebruiken voor beleidsvorming, of blockchain voor het persoonsgebonden budget. De digitale revolutie kan helpen om maatschappelijke problemen beter op te lossen omdat we in staat zijn in ketens te werken. Neem de schuldhulpverlening; als we in staat om alle informatie bij instanties met elkaar te verbinden kunnen we mensen veel beter en tijdiger helpen.
Een ander voorbeeld: Als ik in Amstelveen in de auto stap, weet mijn Iphone hoeveel tijd ik nodig heb om naar Wassenaar te gaan. Op basis van mijn gedrag gaat het algoritme er al van uit dat ik naar huis ga.
Ik ben dus enthousiast maar het is een revolutie, we zitten er middenin en weten niet waar we uitkomen. Dus ik ben tegelijkertijd heel benieuwd of ik over 5 jaar zeg: Jeetje waar was ik toen mee bezig?

Dat Apple intussen al uw gegevens heeft, baart u niet zo’n zorgen?

Natuurlijk is het van belangrijk dat bedrijven zoals Google en Amazon tegenwoordig meer gegevens hebben over mensen dan de overheid. Dat is zeker een zorg maar laten we niet vergeten dat de overheid bij deze enorme technologische ontwikkelingen zich extra moet inspannen de publieke waarden en de digitale bescherming van de inwoners te borgen. Dat gaat alleen niet 123.

Wat wenst u ten slotte Nederlandse bestuurders in 2018 toe?
Van politici en bestuurders wordt veel gevraagd terwijl ze zich daar nauwelijks op kunnen voorbereiden. Ik wens hen allen een goede, gezonde mobiliteit toe in hun loopbaan én de goede ondersteuning die zij daarbij nodig hebben.

Over Bas Eenhoorn
Bas Eenhoorn is naast waarnemend burgemeester in Amstelveen ook Nationaal Commissaris Digitale Overheid. Hij bekleedt toezichthoudende functies in de zorg en in het bedrijfsleven en adviseert als ambassadeur van Transitium Groep bestuurders over hun loopbaan.
Eenhoorn is geograaf en werd op zijn 29e burgemeester van Schiermonnikoog. Andere burgemeesterschappen volgden, zoals dat van Alphen aan de Rijn ten tijde van het schietdrama in 2011. Ook was hij actief in het bedrijfsleven. Rond 2000 was hij partijvoorzitter van de VVD.